Աշնանային տաք արևով ու բազմաբնույթ տոնակատարություններով, միջոցառումներով հագեցած մեր մայրաքաղաքի հյուրընկալ դռները միշտ բաց են Հայաստանն ու հային ճանաչելու առաքելությամբ Հայաստան եկող բարեկամների համար: Հենց այս ամիսներին, ասես, մի նոր վերելք են ապրում մշակութային բազմապիսի միջոցառումները, որոնք իրենց մասնակցությունն են ունենում ոչ միայն Հայաստանի ստեղծագործական խմբերն ու անհատ կատարողներն, այլև` օտար երկրներից ժամանած հյուրերը: Նրանցից մեկի` Ծագող արևի երկրից` Ճապոնիայից ժամանած տավղահարուհի Ուրարա Ինոեի հետ հանդիպեցի Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտի համերգասրահում` նույն օրը Ճապոնիայի դեսպանության բացման առիթով կայանալիք համերգից առաջ: Ուրարային նվագակցող ջութակահար մեր հայրենակցի` Կարեն Իսրայելյանի և բարեհամբույր ճապոնուհի թարգմանչուհի Սակուրայի օգնությամբ էլ ընթացավ մեր զրույցը:

–  Ես` Ուրարա կամ` Ուլալա Ինոեն եմ (մեր լեզվով Ուրարա և Ուլալա` երկուսն էլ ընդունելի են, բայց ավելի լավ է` Ուրարա): Ճապոնիայից եմ եկել ձեր գեղեցիկ երկիրը: Ես առաջին անգամ եմ Հայաստանում:

–  Ուրարա՛, ի՞նչ առիթով եք Հայաստանում:

–  Մասնակցում եմ «Երգում ենք Կոմիտաս» փառատոնին. ես տավղահարուհի եմ և նվագում եմ Կոմիտասի երգերից:

–  Ո՞ւմ միջոցով, ինչպե՞ս ծանոթացաք Կոմիտասին:

–  Կարեն Իսրայելյանին եմ երախտապարտ դրա համար, սակայն հետագայում ավելի խորությամբ ուսումնասիրեցի Կոմիտասի կյանքն ու գործերը, և ինքս էլ սկսեցի ընտրել ու կատարել հանճարեղ երգահանի ստեղծագործությունները:

–  Ուրարա՛, ասացե՛ք, խնդրեմ` Կոմիտասի ո՞ր գործերն եք ներկայացնում:

–  «Կռունկ», «Քելե Ցոլեր», «Ծիրանի ծառ», «Չինար ես», «Ալ այլուխըս» և այլ գործեր:

–  Իսկ ո՞րն է դրանցից Ձեզ ավելի հոգեհարազատ, սիրելի:

–  Բոլոր գործերը, բայց ամենից շատ` «Կռունկ»-ը:

–  Մինչ Կոմիտասին ծանոթանալը Կարենի միջոցով և մինչև Հայաստան գալը` ի՞նչ գիտեիք հայերի ու Հայաստանի մասին:

–  Գիտեի Արամ Խաչատրյանին, գիտեի, որ Հայաստանն աշխարհի վաղ քաղաքակրթության առաջին օրրաններից է: Մինչ Հայաստան գալն այնքան էլ տեղեկացված չէի հայ ժողովրդի մասին, սակայն այս օրերին հասցրեցի ճանաչել ու սիրել հայերին. նրանք շատ ջերմ են, բարի ու հյուրասեր: Շատ համեղ են հայկական կերակրատեսակները, մրգերը, բանջարեղենը, շատ գեղեցիկ է Երևանը: Հրաշալի տրամադրություն ունեմ, որն, անշուշտ, կարևոր է ելույթներիս համար:

–  Ուրարա՛, մի փոքր կխոսե՞ք հայ հանդիսատեսի մասին:

–  Հայ հանդիսատեսը բարեկիրթ է. բոլոր իմ ելույթները ջերմ ծափահարություններով են ընդունվում: Որոշ նմանություն կա մեր ժողովուրդների միջև. ճապոնացիներն էլ բարի են, սակայն արտաքինից դա շատ չի երևում, իսկ հայերը բուռն են ամեն ինչում և ամեն ինչ ակնհայտ է` թե՛ բարությունը, թե՛ ջերմությունը: Հայերը շատ տաք ժողովուրդ են:

–  Ուրարա՛, Կոմիտասից հետո հայ ո՞ր երաժշտի, երգահանի գործերին եք անդրադառնալու:

–  Դեռ չեմ որոշել, սակայն Կարենի օգնությամբ ընտրություն կանեմ: Կարեն Իսրայելյանը ջութակով միշտ նվագակցում է ինձ. շատ լավ համագործակցություն է, սակայն ես նվագում եմ նաև նվագախմբերի հետ: Առայժմ, բացի Ճապոնիայից ու Հայաստանից, Կոմիտասի գործերն այլ երկրներում չեմ նվագել: Նոյեմբերի 15-ին Տոկիոյում տավղահարների փառատոն է կայանալու, որի ընթացքում, Կարենի նվագակցությամբ, ես էլ եմ ելույթ ունենալու:

–  Գերհագեցած ծրագիրն արդյոք հնարավորություն ընձեռե՞լ է լինելու Հայաստանի տեսարժան վայրերում:

–  Այո՛, հասցրել ենք լինել Կասկադում և բարձունիքց դիտել քաղաքի համայնապատկերը, եղել ենք Գառնիում, Գեղարդում, շատ տպավորված եմ: Շուտով մեկնելու ենք, սակայն ուզում եմ անպայման այցելել նաև Էջմիածին: Ես հույս ունեմ դարձյալ գալ Հայաստան և ամեն տեղ լինել ու տեսնել պատմամշակութային բոլոր հուշարձանները:

–  Իսկ ո՞ւր եք շտապում, Ուրարա՛, գուցե մնաք Հայաստանո՞ւմ և այստեղ էլ ընտանի՞ք կազմեք. չէ՞ որ հայերին շատ եք հավանել…

(Ուրարան ու Սակուրան` գեղեցկուհի ճապոնուհիները, լիաթոք ծիծաղում են, հետո Ուրարան ամենայն լրջությամբ պատասխանում է)

–  Չի բացառվում, վատ գաղափար չէ…

–  Ո՞ր տարիքից եք տավիղ նվագում, ծնողնե՞րն են ուղղորդել` ընտրելու հենց այդ գործիքը:

–  Ծնողներս երաժիշտներ չեն, սակայն երաժշտասեր են: Մեր բարեկամներից շատերը երաժիշտներ են: Դեռ 9-ը տարեկանից եմ սկսել նվագել. մի անգամ ներկա էի տավղահարների համերգի, շատ էի տպավորվել և հենց այդ ժամանակ էլ կայացրեցի իմ որոշումն ու կյանքս, ապագաս կապեցի տավիղի հետ:

–  Ուրարա՛, երբ Դուք խոսում եք ճապոներեն, այն հնչում է շատ մեղմ, նուրբ ու երգեցիկ, և ես հաճույքով ունկնդրում եմ ձեր լեզուն, իսկ հայերենը Ձեզ դո՞ւր է գալիս…

–  Ես, բնականաբար, չեմ հասկանում, թե ինչ եք խոսում, սակայն ինձ հաճելի է լսել հայերենը. այն շատ հարազատ ու տաք է թվում ինձ: Հաջորդ այցիս անպայման պիտի սովորեմ հայի՛, Կոմիտասի՛ լեզուն:

–  Այսօր համերգից առաջ կամ հետո ճապոներենով ու հայերենով ինչ-որ բան պիտի ասե՞ք Ձեր հանդիսատեսին:

–  Այո՛, վուատասիվա Կոմիտաս կա սկիդես, վուատասիվա Արմենիա կա սկիդես, որը նշանակում է` ես սիրում եմ Կոմիտասին, ես սիրում եմ Հայաստանը:

–  Շնորհակալությո՛ւն, Ուրարա՛, հաջողություն եմ մաղթում, և թող Ձեր տավիղն աշխարհի տարբեր ծայրերում Կոմիտաս հնչեցնի ՁԵր նուրբ մատներով: Շնորհակալություն նաև մեր սիրելի Սակուրային:

Կարե՛ն, բնականաբար, առանց Ձեր մասնակցության, այս հարցազրույցը չէր կայանա, ուստի խոսենք նաև Ձեր գործունեության, ավելի ճիշտ` համագործակցության մասին: Ինչպե՞ս հայտնվեցիք Ճապոնիայում, ի՞նչ առիթով ծանոթացաք Ուրարայի հետ:

–  Երևանում ավարտել եմ Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան, այնուհետև` Վիեննայի կոնսերվատորիան: Ճապոնիայում հայտնվել եմ 6 տարի առաջ` աշխատանքի բերումով և մնացի այնտեղ` կյանքս կապելով ճապոնուհու հետ. մի տղա ունեմ: Ուրարայի հետ մեր համագործակցությունն սկիզբ առավ համերգներից մեկի ժամանակ: Ես էլ էի նվագում այդ օրը, նվագում էր նաև Ուրարան. աննկարագրելի գեղեցկություն էր նրա ելույթը` թե՛ տեսողական, թե՛ կատարողական առումով: Ընդհանրապես, ես բոլոր համերգների ժամանակ պարտադիր հայկական երաժշտություն եմ հնչեցնում: Երաժշտությունն իմ կարծիքով մեծ դիվանագիտություն է: Մեկ համերգը հաճախ կարող է փոխարինել պատմական շատ գրքերի և դիվանագիտական աշխատանքների: Այժմ Ճապոնիայում ես նվագում եմ «Իլյումին-Արտ» նվագախմբում, նաև դասավանդում եմ:

–  Լսելով Ուրարայի կատարումը տավղով` ակամայից մտածեցի, թե ինչու է այս քնարական գործիքն անտեսված մեզանում. Հայաստանում ավելի շատ ջութակի և դաշնամուրի գծով են մասնագիտանում…

–  Դուք ճիշտ եք նկատել. տավիղը շատ գեղեցիկ դասական գործիք է, ես չեմ լսել, որ Հայաստանում երեխաները տավիղի հաճախեն կամ էլ` որևէ մեկը տավիղի մենահամերգ ունենա: Իմ սկզբունքներից մեկն է` Հայաստան գալ մի այնպիսի նախագծով, որը Հայաստանում չի եղել և չի լինում: Երկու տարի առաջ Ճապոնիայից Հայաստան էր եկել մի երաժիշտ, ով Կոմիտաս էր կատարում ճապոնական ազգային նվագարանով: Հայաստանում շատ մեծ խնդիր է տավիղը: Կան նվագախմբեր Հայաստանում, որոնցում ընդգրկված են նաև տավղահարներ, ավելի ճիշտ` տավղահարուհիներ: Կարելի է այստեղ զարկ տալ այդ գործիքի զարգացմանն ու տարածմանը:

–  Հրավերո՞վ եք եկել Հայաստան:

–  Այո՛, ՀՀ սփյուռքի նախարարությունն է հրավիրել` մասնակցելու «Իմ Հայաստան» ծրագրի «Երգում ենք Կոմիտաս» փառատոնին: Ճանապարհածախսը հոգացել էին ճապոնական ֆոնդերը, իսկ իմ և Ուրարայի կատարումները նվեր են Հայրենիքին:

–  Շնորհակալությո՛ւն, Կարե՛ն, բարի՛ ճանապարհ և միշտ բարի վերադարձ Հայաստան:

 Կարինե  Ավագյան