Ֆրանսաբնակ երգիչ Եսայի Ալթունեանի եւ «Հայերն այսօր»-ի թղթակիցի զրոյցի հիմնական «Առանցք»-ը Հայաստանն ու Արցախն է:  Երգիչը Հայրենիք  եկած էր` Ծիծեռնակաբերդի յուշահամալիր բարձրանալու եւ Արցախ աշխարհ այցելելու նպատակով:

-Եսայի՛, առաջին անգա՞մ  Հայաստանի մէջ կը մասնակցէիր աւանդաբար իրականացուող ջահերով երթին:

-Կը կարծեմ` իւրաքանչիւր սփիւռքահայ պէտք է Ապրիլ 24-ի առիթով Հայաստան գայ եւ Ծիծեռնակաբերդի բարձունք բարձրանայ:

Այո՛ Ապրիլ 23-ին առաջին անգամ մասնակցեցայ ջահերով երթին, որմէ աննկարագրելի ուժ ստացայ եւ մէկ անգամ եւս հասկցայ, թէ որքան միախմբուած ազգ ենք մենք: Ապրիլ 24-ին նոյնպէս եղայ Ծիծեռնակաբերդի մէջ. հայրենակիցներուս հետ խօսելով` հատեցինք ճանապարհն ու ծաղիկներ խոնարհեցինք անմար կրակին շուրջ:

Ամէն անգամ Ծիծեռնակաբերդ այցելելուս` աչքերուս առջեւ կը յառնին մէկուկէս միլիոն հայերու կոտորածի ահասարսուռ տեսարանները եւ ականջներուս կը հնչեն պատմութիւնները:

Ի հարկէ, կը տխրիմ, բայց այդ տխրութիւնը  ապագայի հանդէպ յոյսով կը լեցնէ զիս: Կը զգամ, որ պիտի յաղթենք եւ վաղ թէ ուշ` Թուրքիան պիտի ճանչնայ Հայոց ցեղասպանութիւնը:

Թո՛ղ աշխարհն իմանայ, որ անկոտրում ոգի ունեցող ազգ ենք, որ պայքարիլ գիտենք մեր իրաւունքներուն եւ Հայրենիքին համար: Ոեւէ մէկը չի՛ կրնար մեզմէ ջնջել մեր պատմութիւնը եւ խլել Հայրենիքը:

-Երբ  իմացած էք Հայոց ցեղասպանութեան  մասին:

-Ես 5 տարեկան էի, երբ ծնողներս առաջին անգամ պատմեցին Հայոց ցեղասպանութեան մասին` ըսելով, որ մեծհայրս Ցեղասպանութեան ականատեսներէն  եղած է: Անոնք ներկայացնելով ողջ ճշմարտութիւնը` խորհուրդ կու տային, որ չընկճուիմ: Այլ, ընդհակառակ, ուժ ստանամ եւ ձգտիմ ապագային Հայաստանի համար պիտանի մարդ դառնալու:

Կը կարծեմ` յուսախաբ չեմ ըրած ծնողներուս: Միշտ կը հաւատայի, որ իմ ժամանակս նոյնպէս պիտի գայ խօսելու եւ յատկապէս երգելու Հայոց պատմութեան այս եղերական էջերուն մասին:

– Ըլլալով Հայոց ցեղասպանութեան ականատեսի ժառանգ` Ձեր հոգիին մէջ աւելի դրոշմուած են վշտի, ցասումի, պահանջատիրութեան ու աննկուն պայքարի հետքերը: Կը խնդրէի պատմել Ձեր մեծհօր` թրքական եաթաղանէն մազապուրծ ըլլալու պատմութիւնը:

-Նշան մեծհայրս 6 տարեկան եղած է, երբ սկսած է Հայոց ցեղասպանութիւնը: Ան ծնողներուն եւ քոյրերուն հետ Խարբերդէն հազիւ փախած` հասած է Տէր Զօրի անապատ, ուր իր աչքին առջեւ սպաննած են մայրն ու քոյրերը:

Յետոյ միայն անոր անապատին մէջ արաբ պետուները գտած են եւ որոշած խնամել` կերակուր եւ հագուստ տալով: Մեծհայրս նոյնիսկ աշխատած է անոնց մօտ: Այնուհետեւ, 18 տարեկանին ան տեղափոխուած է Սուրիա եւ Հալէպի խանութներէն մէկուն մէջ պատահաբար հանդիպած իր ազգականներէն մէկուն, որ անոր տարած է Ֆրանսա: Այնտեղ մեծհայրս ապրած է Ցեղասպանութենէն փրկուած ազգականներուն հետ: Ապա Ֆրանսայի Լիոն քաղաքին մէջ ան հանդիպած է  ապագայ կնոջը, որուն հետ ընտանիք  կազմած եւ սկսած է իր նոր կեանքը:

Նշան մեծհայրս  նաեւ «Անապատի երեխան» վերնագիրով գիրք  հրատարակած է, որպէսզի սերունդները չմոռնան 1915 թուականին  իր եւ հայ ժողովուրդին հետ կատարուածը:

– Ըստ Ձեզի, Հայոց ցեղասպանութեան կնճռոտ հարցերու լուծման բանալին ո՞ւր  թաքնուած է, ի վերջոյ այս թնջուկը ինչպէ՞ս պիտի հանգուցալուծուի:

– Հայ դատի հարցով վերջնական ցանկալի արդիւնքին հասնելու համար անհրաժեշտ է միասնականութիւն, ազգային կամք դրսեւորել եւ չյուսահատիլ: Ինչպէս որ չյուսահատեցանք ատրպէյճանական զօրքերուն կողմէ Արցախի մէջ հրահրած ապրիլեան պատերազմական գործողութիւններուն ժամանակ:

Մեր նոր սերունդը թէ՛ Սփիւռքի, թէ՛ Հայաստանի մէջ, իրենցմէ  մեծ մաս մը, հզօր ուժ կը ներկայացնեն, որոնք պահանջատիրական եւ հայրենասիրական հոգիով  տոգորուած են: Անոնք  վաղուան մեր օրուան յոյսն ու ապաւէնն են, ապագայի տեսլականը: Հէնց անոնց միջոցով ալ պէտք է հարցի լուծման ուղիներ որոնել:

Թո՛ղ Թուրքիան ու Ատրպէյճանը ականջալուր ըլլան, որ հայ ազգը պատերազմի կամ այլ ահաբեկչութիւններու չի ձգտիր:  Թուրքիան պէտք է միայն հայ ժողովուրդին նկատմամբ գործած սոսկալի մեղքը գիտակցի եւ վերադարձնէ մեր պապենական հողերը: Պիտի գա՛յ  այդ օրը:

– Աշխարհասփիւռ մեր հայրենակիցներուն նման Դուք նոյնպէս զօրակցութիւն յայտնեցիք Արցախին եւ Հայոց բանակին: Այդ նպատակով նաեւ Արցախ գացիք: Կը պատմէ՞ք արցախեան այցելութեան մասին:

-Անշուշտ այդպէս է: Սփիւռքահայերը պէտք է Հայաստան գան այս դժուարին օրերուն, նեցուկ ըլլան ժողովուրդին ` ըսելով, որ միայնակ չեն ձգեր անոնց, եւ որ Սփիւռքը Հայաստանի կողքին է: Ազերիները թո՛ղ իմանան, որ ոչ թէ 3, այլ` 13 միլիոն ենք, եւ պատրաստ ենք մէկ բռունցք դարձած` առճակատման դուրս գալու անոնց դէմ: Հիմա առաւել քան երբեւէ չենք ձգեր, որ երկրորդ անգամ նոյն քաոսը կրկնուի: Արցախը կորսնցնելը պարզապէս անթոյլատրելի է:

Արցախի մէջ կը  գտնուէի այն ժամանակ, երբ Ապրիլ 27-ի լոյս 28-ի գիշերը ղարաբաղա-ատրպէյճանական պետական սահմանագօտիին վրայ թշնամին կրկին խախտած էր հրադադարը եւ արկակոծած Մարտակերտը: Շատ ծանր ապրումներ ունեցայ:

Այնտեղ տիրող իրավիճակը լուսանկարներու եւ տեսանիւթերու միջոցով տարածեցի իմ ֆէյսպուքեան էջիս վրայ, որպէսզի ատրպէյճանական սանձարձակ գործողութիւնները տեսնէին նաեւ այլազգներ: Մենք հիմա գերխնդիր ունինք միջազգային հանրութեան ուշադրութիւնը Արցախի հարցին շուրջ սեւեռելու` անոնց իրազեկելով Ատրպէյճանի  անօրէն քաղաքական դիրքորոշման մասին:

Արցախեան այս դէպքերը ինծի յիշեցուցին Թուրքիոյ կողմէ 1915 թուականին կատարուած Հայոց  ցեղասպանութեան պատկերը:

-Եսայի՛ Ձեր կեանքը ի՞նչ հունով ընթացաւ  «Եւրոտեսիլ» երգի միջազգային մրցոյթին մասնակցելէ յետոյ: Երբեւէ մտածա՞ծ էք այս հարցին շուրջ:

-Երեւի թէ աւելի հանրային դէմք դարձայ ու ճանաչում ձեռք բերի` Հայաստանի եւ Սփիւռքի մէջ: Հիմա արդէն այնչափ հաճելի է, երբ հայաստանեան փողոցներով քալելուս` մարդիկ ինծի կը ժպտին եւ ծանօթութեան նշաններ ցոյց կու տան:

 –Հայաստանէն հեռու գտնուելով` կարօտի ի՞նչ զգացումներով կը համակուիք:

-Ամէնէն շատ հայերու անկեղծ ժպիտները, վերաբերմունքը  եւ անոնցմէ բխող ջերմութիւնը կը կարօտնամ: Հայ  ժողովուրդին կը  կարօտնամ:

–Ին՞չ յիշողութիւններ  պահպանուած են Հայաստան կատարած առաջին այցելութենէն:

-16 տարեկանիս ոտք դրի Հայրենի հողին վրայ: Կը յիշեմ, երբ առաջին անգամ Հայաստան եկայ, լացի. յուզմունքի ու հպարտութեան զգացումը կոկորդս կը սեղմէր:

Ֆրանսական «Հող եւ մշակոյթ» կազմակերպութեան ծրագիրով մէկ ամիսով եկանք Գոգարան գիւղ, ուր կ’ապրէին Սպիտակի 1988 թուականի երկրաշարժէն փրկուած մարդիկ: Այնտեղ համատեղ ուժերով սկսանք եկեղեցի կառուցել, որուն առկայութիւնը կարեւոր էր վհատուած, սգաւոր բնակիչներուն սփոփելու համար: Այդպէս, օգնեցինք մարդոց ոտքի կանգնիլ եւ շարունակել ապրիլ իրենց բնականոն կեանքով:

 Շատ մեծ   ուժ ու եռանդ ստացայ այցելութենէս: Հասկցայ, որ Հայաստանէն, մեր  հող ու ջուրէն ուրիշ լաւ բան չկայ աշխարհի վրայ: Այստեղ են իմ արմատներս, եւ ես ատիկա պէտք չէ մոռնամ: Խոստացայ, որ ամէն տարի Հայաստան պիտի գամ: Եւ ինչու ոչ, գուցէ գայ այն օրը, երբ մէկընդմիշտ Հայրենիքիս մէջ  հաստատուիմ:

-Եսայի, գովելի է, որ ապրելով Սփիւռքի մէջ, այդքան լաւ կրնաք հայերէն խօսիլ:

-Ծնողներս շատ հայրենասէր են: Անոնք մեզի միշտ յորդորած են, որ օտարութեան մէջ գտնուելով հանդերձ` միշտ եւ ամէնուր հայերէն խօսինք` հաւատարիմ մնալով սեփական լեզուին եւ հայու ինքնութեան: Մեր շուրջը միշտ հայկական միջավայր ստեղծած են:

Նոյն հայկական միջավայրով հիմա ընտանիքս կը պարուրեմ: Չնայած կինս ֆրանսուհի է, բայց մեր աղջիկներուն` ութ տարեկան Ապրիլը եւ երկու տարեկան Մարիին, հայեցի դաստիարակութիւն կու տանք եւ հայկական վարքուբարքին կը ծանօթացնենք: Անոնք քիչ թէ շատ` հայերէն կը խօսին, եւ  երբ անոնց կը հարցնեն` հայ էք, թէ ֆրանսացի, վստահ կը պատասխանեն` մենք հա՛յ ենք: Ի դէպ, մեծ աղջկաս անունը Ապրիլ կնքեցինք` նկատի ունենալով Ապրիլ 24-ի խորհուրդը եւ, ի հարկէ, հայ ժողովուրդին` չնայած բոլոր դժուարութիւններուն`  ապրելու, արարելու ձգտումը:

Աղջիկներս  դեռ Հայաստան չեն եկած, բայց անոնց խօսք  տուած եմ, որ անպայման իրենց պապերու երկիրը տեսնելու պիտի տանիմ:

-Զրոյցի աւարտին խօսինք ստեղծագործական ընթացքին մասին: Ին՞չ նորութիւններով յառաջիկային կը ներկայանաք հանրութեան:

  -Այժմ ջանքերս «Արմէնիա» երաժշտական նախագիծին շուրջ  կեդրոնացուցած եմ, որ  նուիրած եմ Նշան մեծհօրս յիշատակին:

Նախագիծը սիրոյ եւ մարդասիրութեան  թարմ շունչ մը պիտի  բերէ: Այն շատ աւելին պիտի ըլլայ, քան հերթական մշակութային ու երաժշտական ծրագիր: «Արմէնիան» համահայկական եւ համաշխարհային նախագիծ է, որուն մէջ խոր փիլիսոփայութիւն կայ. սա այն մարդոց մասին է, որոնք չեն ընկճուած պատմութեան հարուածներէն եւ կանգուն  մնացած են: Այն կեանքի կոչելով` կ’ուզեմ աշխարհին ներկայացնել Հայոց պատմութիւնը` սկսած Նոյի օրերէն մինչեւ մեր ժամանակները:

Երաժշտութեան միջոցով նաեւ կամուրջ  պիտի հաստատեմ Արեւելքի եւ Արեւմուտքի միջեւ: Աշխարհի մակարդակով պիտի իրականացնեմ ծրագիրը, որպէսզի աշխարհի քաղաքացիները, տեսնելով հայկական դարաւոր հարուստ մշակոյթն ու պատմութիւնը, հասկնան, որ մենք հզօր, համախմբուած ազգ ենք, եւ որ մեզի կոտրել չըլլար: Ազգային երգերը եւրոպական եւ ամերիկեան լսարանին պիտի ներկայացնեմ ժամանակակից գործիքաւորմամբ: Կ’ըլլան նաեւ հայկական պարեր, երաժշտութիւն, ինչպէս նաեւ յատուկ բեմականացումներ: Նպատակ ունինք ծրագիրին մէջ ներգրաւել նաեւ Հայաստանէն անուանի երգիչ-երգչուհիներ. այժմ այս ուղղութեամբ քննարկումներու մէջ ենք:

Մեկնարկը կու տանք Ֆրանսայէն, ապա կը շրջագայինք ԱՄՆ-ի եւ Եւրոպայի շարք մը երկիրներու մէջ, կը հասնինք նաեւ Լիբանան: Իսկ վերջաւորութեան  անպայման Հայաստան կու գանք:

Յուսանք` 2017 թուականի վերջը արդէն «Արմէնիան» կը սկսի իր ճախրանքը եւ կեանքի աղբիւր կը դառնայ` սէր ու խաղաղութիւն հաստատելով աշխարհի մէջ:

Զրուցեց Գէորգ Չիչեան