Տխուր է, շատ տխուր… Մեր մեծերն աստիճանաբար հեռանում են դեպի երկինք` ստվար դարձնելով թիվը հեռացածների… Իսկ երկրի վրա թողնում են հիշողություն, արժեքներ, որոնցով հետայսու պիտի ձգտենք գնահատել-արժևորել մեր ոգեղենի սահմանները, թռիչքներն ու սավառնումները…

Արա Շիրազն արդի հայ քանդակագործության ամենանշանավոր դեմքերից էր, ինքնատիպ ու հզոր անհատականություն, որը կերպարվեստ եկավ նշանավոր վաթսունականների կեսերից և դարձավ սերնդի առաջատարներից մեկը: Վաթսունականները ծնեցին ձևի ու բովանդակության, գաղափարական սուր հակադրությունների արվեստը, կերպարվեստում ձևավորեցին նոր միտումներ` գեղանկարչության ու քանդակագործության մեջ հաստատելով ձևի ընդարձակումները, ոճական նոր սահմանումները: Արա Շիրազն էլ այդ ամենի հորձանուտում էր, նորարարական բորլոր շարժումների կիզակետում, քանզի չէր կարող անմասն մնալ ավանդական սոցիալիստական իրապաշտության դեմ ծավալված ուշագրավ պայքարից: Արա Շիրազի և սերնդակիցների համար կարևորը գեղարվեստական ձևերի թարմացումներն էին, պլաստիկական նոր լուծումների հաստատումները: Ձևը վերածվում էր գեղարվեստական մտահղացման, ձևը թելադրում էր գաղափարական ու հուզական ընդգծումները, ուրույն սևեռումները:

Արա Շիրազը ծնվել էր 1941 թվականին` Հովհաննես Շիրազի և Սիլվա Կապուտիկյանի ընտանիքում: Այդ ընտանիքը հետո փլուզվեց, երկու հզոր անհատականություն կարծես չէին կարող ապրել նույն հարկի տակ, լինել միասին: Բայց Արան նրանց կապող կամուրջը եղավ, Արան դարձավ Հովհաննես Շիրազի ամենասիրելի զավակը բոլոր մյուս զավակների մեջ, նրա հենարանը, հետո` ընկերը: Մեծ բանաստեղծի հեռանալուց հետո էլ իր շուրջ համախմբեց քույրերին ու եղբայրներին ու երեցության իրավունքով ոչ միայն եղբայր եղավ, այլև հայր ու ուսուցիչ: Հովհաննես Շիրազը խոստովանել է, որ մանկությունից երազել է քանդակագործ դառնալ, անգամ մի քանի քանդակներ է ստեղծել, սակայն բանաստեղծությունը հաղթել է նրան, տարել խոսքի արվեստի ոլորտները: Հովհաննես Շիրազի պատանեկան երազանքները բնավորվեցին անդրանիկ զավակի մեջ, ու Արա Շիրազը քանդակագործ դարձավ` իր երկու եղբորը ևս մղելով դեպի քանդակագործության աշխարհը:

Արա Շիրազի առաջին ստեղծագործությունը, որը միանգամից արժանացավ մասնագետների ուշադրությանը, 1969-ին ստեղծված «Անտունին» էր, մի աշխատանք, որը նվիրված էր Կոմիտասին, իր մտահղացմամբ` ընդհանրական-խորհրդանշական: Պայմանականն ու խորհրդանշականն այստեղ գերիշխող էին, նյութը ձեռք էր բերել ինքնատիպ արտահայտչականություն, ներքին քնարականություն: Այս աշխատանքի կողքին հառնեցին «Ներբողը» , «Վահանով կինը» և ուրիշներ: 1970-ականներին Արա Շիրազը, հասունացման իր ընթացքին, մղվեց դեպի վավերականությունը, բազմազանությունը և ստեղծեց «Վիլյամ Սարոյան» , «Պաբլո Պիկասո» , «Հրաչյա Ներսիսյան» , «Ֆիդայի» դիմաքանդակները: Սրանց կողքին նա հրապուրվեց նաև մոնումենտալ, մոնումենտալ-դեկորատիվ և հաստոցային քանդակագործությամբ, ստեղծեց Պարույր Սևակի և Եղիշե Չարենցի դիմաքանդակները: Քանդակագործի առաջին հզոր, մոնումենտալ աշխատանքը Ալեքսանդր Մյասնիկյանի քանդակն էր, որը ճարտարապետ Ջիմ Թորոսյանի և նրա համատեղ թռիչքն էր: Հզոր ու անկասելի, հայացքը դեպի հայրենի անդաստանները հառած, ամրապինդ այս ֆիգուրը զարմացնում էր «կոպիտ» արտահայտչականությամբ, քանդակագործը չէր մղվել դեպի մանրամասները, այլ «բնորդի» ներքին ուժն ու կենտրոնացվածությունը դարձրել էր իր համար առաջնային:

Հետագայում, հավատարիմ մնալով իր ոճին, Արա Շիրազը ստեղծեց Անդրանիկ Օզանյանի, Մհեր Մկրտչյանի, Հովհաննես Շիրազի, Սերգեյ Փարաջանովի, այլոց քանդակները: Ուշագրավ է Գյումրու Վարդան Աճեմյանի անվան թատրոնի դիմաց տեղադրված Մհեր Մկրտչյանի արձանը, որը մեծ դերասանի յուրատեսակ ողբերգության, իր արվեստին հառած ներքնասույզ հայացքի արտահայտությունն է կրում իր մեջ: Ազգային հարթաքանդակային արվեստում բացառիկ է Արա Շիրազի «Դվին» հյուրանոցի համար արված հարթաքանդակը, որի համար նա ժամանակին արժանացավ ՀԽՍՀ պետական մրցանակի: Մեր քանդակագործության եզակի նմուշներից է նաև Անդրանիկ Օզանյանի ձիարձանը: Երկու ձիով ստեղծված այս կոմպոզիցիոն աշխատանքը զարմացնում է ներքին ուժով, ինքնատիպ արտահայտչականությամբ:

Արա Շիրազն իրապես մեր քանդակագործության մեծերից էր, մի արվեստագետ, որը շարունակեց Արա Սարգսյանի, Երվանդ Քոչարի հիմնավորած ավանդույթները և մեծի իրավունքով կանգնեց նրանց կողքին, իր որոնումներով ու հաստատումներով միավորվեց նրան…

Լևոն Մութաֆյան