«Արի տուն -2014». Վերադարձ ինքնությանը. «Հայ կոչվելով չէ որ հայ ես , հայ լինելու համար պետք է հայի հոգի ունենալ»
ՀՀ սփյուռքի նախարարության հայրենաճանաչության «Արի տուն-2014» ծրագրի 6-րդ փուլն առանձնահատուկ էր նրանով, որ այս փուլին, ի թիվս աշխարհի 15 երկրից ժամանած հայորդիների, մասնակցում են նաև մեր պատմական մայրաքաղաքից՝ Դիարբեքիր վերանվանված Տիգրանակերտից ժամանած իսլամացած հայեր: Նրանցից մեկի՝ Գաֆուր Թյուրքայի հետ զրուցեց «Հայերն այսօրի» թղթակիցը:
-Ե՞րբ եք Ձեր ծագման մասին իմացել : Պատմե՛ք խնդրում եմ Ձեր նախնիների մասին , որտեղի՞ց են և ովքե՞ր են:
-Հայ լինելուս մասին մանկուց գիտեի, բայց ընտանիքս գաղտնի էր պահում մեր հայ լինելու փաստը, և խնդրում էին , որ այդ մասին թուրքերի հետ չխոսեմ: Ծնողներս հայերեն չգիտեին, բայց տատս ու պապս գիտեին, խոսում էին հայերեն: Հայրս պատմում էր ,որ տատս նրա համար հայերեն օրօրոցային է երգել:
Մայրական կողմի հարազատներս Սասունից են: 1915 թվականի ցեղասպանության ժամանակ նրանց մեծ ընտանիքը զոհվել է, նրանցից միայն 3 հոգի են ողջ մնացել , որոնք իջել են Սասունի ձորը, այնուհետև նրանցից մեկը փախչում է Սիրիա , իսկ մյուս երկուսը թուրք և քուրդ ընտանիքների մոտ աշխատանքի են անցնում՝ իբրև սպասավորներ: Այդպիսով սկսում են մոռանալ և՛ հայ լեզուն, և՛ կրոնը: Իսկ Սիրիայում ապրողը կարողանում է պահպանել իր լեզուն և կրոնը, և մինչև 1945-50թթ., ապրում է Սիրիայում,այնուհետև տեղափոխվում և հաստատվում է Հայաստանում: Նա ՝ քրիստոնյա լինելով, հայկական ընտանիք է կազմում , իսկ այն երկուսը, որ քրդերի կողքին էին ապրում, ընդունում են իսլամ:
Մենք հայեր էինք , բայց այդ փաստը, ինչպես ասացի, թաքցնում էինք թուրքերից, բայց կային որոշ մարդիկ , որ գիտեին այդ մասին: Չնայած մենք իսլամին էինք հետևում, բայց ամեն անգամ ինչ -որ խնդիրներ էինք ունենում թուրքերի և քրդերի հետ:
Փոքր երեխաներն անգամ, երբ խաղում էին մեզ հետ, և որևէ անհամաձայնություն էր լինում, որպես վիրավորանք՝ մեզ հայ էին ասում: Մի անգամ, երբ քրդերը մեզ «հայ» անվանեցին, մենք ծեծեցինք նրանց, և երբ տուն գնացինք, մեր ծնողները նախատեցին մեզ՝ ասելով, որ պետք չէ կռվել, երբ ձեզ քրդերը «հայ» են կոչում, քանի որ դուք հենց հայ եք:
Ուզում եմ մի պատմություն ևս պատմել :
Երբ ես փոքր էի՝ 7 տարեկան, երկու քուրդ երեխաների հետ գնացինք ձմերուկ գողանալու: Այդ ձմերուկի դաշտը մի հայի էր պատկանում, ով նույնպես գիտեր իր հայ լինելու մասին : Երբ ձմերուկ գողացանք, հայ մարդը մեզ տեսավ: Նա շատ լավ գիտեր , որ ես նույնպես հայ եմ, և ինձ ծեծեց, իսկ քուրդ երեխաներին ոչինչ չասաց: Այդպիսով նա փորձում էր քրդերի մոտ ավելի խորը թաքցնել իր ինքնությունը
–Առաջին անգա՞մ եք Հայաստանում:
-Երրորդ անգամ է, որ գալիս եմ Հայաստան , բայց առաջին անգամն է , որ իսլամացած հայերի հետ եմ գալիս :
-Հայաստան այցի մասին Ձեր տպավորությունների և զգացողությունների մասին կպատմե՞ ք:
-Առաջին անգամ, երբ եկա Հայաստան, շատ հուզված էի: Հիմա նույնպես հուզվում եմ , երբ խոսում եմ Հայաստանի մասին: Երբ առաջին անգամ եկա Հայաստան, այցելեցի Հանրապետության հրապարակ, և առաջին բանը, որ անմիջապես տեսա, Հայաստանի դրոշն էր. Երկար ժամանակ անշարժ կանգնած նայում էի Հայոց եռագույնին, և իմ կամքից անկախ սկսեցի արտասվել:
-Ինչպե՞ս ցանկություն առաջացավ այցելել Հայաստանի Հանրապետություն :
-Մենք՝ ծպտյալ հայերս,հաճախ էինք խոսում Հայաստան գալու մասին: Եվ որոշեցինք, որ շատ լավ կլինի գալ և սեփական աչքերով տեսնել Հայաստանը, տեսնել իսկական ազատ ապրող հայերին: Երբ կայացրինք այդ որոշումը, նույնիսկ լեզուն էինք ուզում սովորել. գիտեմ հայերեն մի քանի բառ՝ «բարև», «ոնց եք», « բարի լույս», «շնորհակալություն», «ցտեսություն »:
Երբ վերանորոգվեց Դիարբեքիրի Սբ. Կիրակոս եկեղեցին, որի կազմակերպիչներից եմ եղել նաև ես , առաջինը որոշեցի ինքս մկրտվել , որպեսզի օրինակ դառնամ մյուս ծպտյալ հայերի համար : Մկրտվելուց հետո անունս դարձավ Օհանես, որ պապիկիս անունն է, իսկ ազգանունս՝ Օհանյան :
Մենք՝ ծպտյալ հայերս, նույնիսկ հայկական տոներն ենք նշում՝ «Վարդավառ», «Սբ. Զատիկ»:
Ուզում եմ ասել , որ միայն հայ կոչվելով չէ , որ հայ ես. հայ լինելու համար պետք է հայի հոգի ունենաս և անցնես հային վայել դժվարությունների միջով:
Պատրաստեց Մերի Գևորգյանը