«Կարեւորն այն է, որ ես ստեղծագործում եմ իմ հայրենիքում»

Դերասան, բեմադրիչ, թատերագիր, երգահան ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ ՎԻԳԷՆ ՍՏԵՓԱՆԵԱՆՆ այսօր արդէն հայ արուեստի ճանաչուած ու վաստակաշատ դէմքերից մէկն է, մի արուեստագէտ, ում ստեղծագործութիւնը վաղուց դուրս է եկել ազգային շրջանակներից: Նրա բազմաթիւ կինոդերերը, տարբեր երկրներում իրականացրած բեմադրութիւնները, սեփական պիեսները նրան մեծ հռչակ ու ճանաչում են բերել: Օրերս էլ «Համազգային» թատրոնում տեղի կ’ունենայ նրա նոր բեմադրութեան առաջնախաղը, որի հիմքում ռուս նշանաւոր թատերագիր Ալեքսանդր Գալինի «Ռետրոյ» պիեսն է, մի ստեղծագործութիւն, որը 1980-ական թուականներին բեմադրուեց ԽՍՀՄ 100-ից աւելի թատրոններում:

«Հայերն այսօր»-ի մշակութային մեկնաբանը հանդիպեց անուանի արուեստագէտին ու զրուցեց նրա հետ:

– Սիրելի´ Վիգէն, վերջերս էլեկտրօնային կայքերից մէկը, անդրադառնալով մեր աստղերի բնակարաններին, գրել էր, որ դու ԱՄՆ-ում ունես բնակարան, մեղմ ասած` բաւականին հարուստ մարդ ես:

– Այո´, ես հարուստ մարդ եմ: Հարուստ եմ իմ կենսագրութեամբ, իմ խաղացած դերերով, բեմադրութիւններով, իմ յիշողութիւններով: Նման հարստութիւն ունենալու իրաւունքն ու երջանկութիւնը երեւի շատերին չի տրուած: Արդէն շատ վաղուց երիտասարդ չեմ, ուրեմն ճանապարհ եմ անցել, կենսագրութիւն եմ ձեւաւորել: Ինչ վերաբերում է Լոս Անջելեսում բնակարան ունենալուն, երեւի թէ դրա մէջ տարօրինակ ու անբնական բան չպէտք է փնտրել: Որքան ինձ յիշում եմ, աշխատել եմ, ստեղծագործել, հոնորարներ վաստակել: Ուրեմն, որպէս անհատ ու քաղաքացի` իրաւունք ունեմ բնակարան ունենալ, որոշակի բարեկեցութիւն ստեղծել իմ ու ընտանիքիս համար: Փառք Աստծոյ, որ ոչ բիզնես ունեմ, ոչ էլ օլիգարխ եմ: Արուեստագէտ եմ, ում վաստակը ձեւաւորուել է ստեղծագործական աշխատանքից:

– Դու եւբ Երեւանում ես, եւբ Բէյրութում, որտեղ արդէն «տանու մարդ» ես, լինում ես նաեւ Միացեալ Նահանգներում, որտեղ քո ընտանիքն է ապրում: Արդեօք դժուար չէ՞ ապրել տարբեր քաղաքներում:

– Դժուարութիւնը զգացի այն ժամանակ, երբ սրտի վիրահատութիւն ունեցայ: Երեւի մարդու մօտ ամենաթոյլը սիրտն է, որը չի դիմանում ծանրաբեռնուած կեանքին: Բոլոր քաղաքներում էլ ես ոչ միայն ապրում, այլեւ աշխատում եմ: Գուցէ հէնց աշխատանքն էլ ինձ կլանելով` իմ ճանապարհից հեռացնում է դժուարութիւնները:

–  Առաջիններից մէկը` դու գնացիր Սփիւռք եւ սկսեցիր բեմադրութիւններ իրականացնել: Դժուար չէ՞ աշխատել ոչ պրոֆէսիոնալ դերասանների հետ:

– Բէյրութը միշտ էլ մեր ամենամեծ գաղթօջախն է համարուել, մի իսկական երկրորդ Հայաստան, որը տասնամեակներ շարունակ պահպանել է ազգային ոգին ու լեզուն` իր կրթարաններով, թերթերով, հայկական այլ կառոյցներով եւ նաեւ կուսակցութիւններով նպաստել այն բանին, որ այստեղ մայրենին ու հայեցին լինեն առաջին տեղերում: Ինձ համար հաճելի էր այնտեղ յայտնուելն ու աշխատելը: Բէյրութը թատերական քաղաք է հայերի համար, որովհետեւ այստեղ ձեւաւորուել են կայուն թատերական աւանդոյթներ, մշտապէս գործել են թատերախմբեր, որոնցից ամէն մէկը իւրովի է լուծել իր առջեւ դրուած ստեղծագործական խնդիրները, ջանացել է թատրոնը եւս դարձնել լեզուապահպանման ուշագրաւ հանգրուան: Սփիւռքում պէտք չէ փնտրել պրոֆէսիոնալ թատրոններ, որովհետեւ այլ է դրուածքը, այլ են խնդիրները: Թատերախմբերը գործում են տարբեր կառոյցների նախաձեռնութեամբ եւ հոգածութեամբ, իսկ արհեստավարժ դերասան լինելու համար հարկաւոր է, որ ձեւաւորուեն թատրոնական կ’առոյցնէր, լինեն լուրջ պետական ներդրումներ: Դրանք չկան: Ամէն ինչ հենւում է նախաձեռնողականութեան եւ սիրոյ վրայ: Ես ի սկզբանէ պատկերացնում էի, թէ ուր եմ գնում եւ ինչու, այդ պատճառով էլ պատրաստ էի ամէն մի դժուարութեան: Ես իմ թատերախումբը ստեղծեցի, որն ինձ համար շատ թանկ է: Ես ուսուցիչ եմ այնտեղ, բեմադրիչ ու ընկեր: Երբեք ցանկութիւն չեմ ունեցել իմ «դերասանների» հետ շատ լուրջ լինել. մենք ամէն ինչ կառուցում ենք խաղի վրայ, ոգեւորութեան վրայ: Առհասարակ, ինձ համար թատրոնն իսկապէս խաղ է, ոգեւորութիւն: Ովքեր դիտել են իմ բեմադրութիւնները պրոֆէսիոնալ կամ ոչ պրոֆէսիոնալ բեմերում, տեսել են, որ ես հենւում եմ խաղի վրայ: Դրանից լաւ բան չկայ արուեստում: Ես բեմականացումներ եմ ստեղծել Յովհաննէս Թումանեանի հեքիաթների հիման վրայ: Թումանեանի հմայքը այն բանի մէջ է, որ նա խաղի հրաշալի հնարաւորութիւն է տալիս: Դէ, ես էլ կարեւորում եմ խաղային սկիզբը: Բէյրութում իրականացրած իմ բեմադրութիւններում ես աւելի շատ մղուել եմ դէպի մի գաղափար. թատրոնի եւ ներկայացումների միջոցով ծանօթացնել հայ գրականութեանը, հայ մարդու տեսակին:

– Շարունակելով աշխատել նաեւ Բէյրութում եւ բեմադրութիւններ իրականացնելով` չե՞ս դժուարանում, չէ՞ որ անընդհատ լինել ճանապարհին` նշանակում է խախտել շատ բան կենցաղում, անգամ հոգեբանութեան մէջ:

– Ես սիրահարուած եմ հայ համայնքին, սիրահարուած եմ իմ դերասաններին, այն միջավայրին, որի համար այնտեղ ստեղծագործում եմ: Ճանապարհի դժուարութիւնները, կենցաղի փոփոխութիւնները չեն խանգարում. ես արդէն վարժուել եմ այն բանին, որ ապրեմ այս ամէնի մէջ եւ այս ամէնի հետ: Կարեւորն այն է, որ ես կարողանում եմ իմ շուրջ ձեւաւորել մարդկանց խումբ, որն ինձ նման հաւատացած է, որ մեծ գործ է անում: Բէյրութը ծոցի պատերազմից յետոյ մեծ կորուստներ է ունեցել, հսկայական հայկական գաղութն ինչ-որ բանով կազմաքանդուել է, քիչ չեն եղել հեռացողները, ովքեր հիմնականում բնակութիւն են հաստատել Միացեալ Նահանգներում: Իսկ ահա Բէյրութում ապրողների համար պէտք է անել ամէն ինչ, որպէսզի նրանք այստեղ իրենց յարմարաւէտ զգան, չհեռանան ազգային արմատներից:

– Ասացիր, որ մեծ ճանապարհ ես անցել, կենսագրութիւն ես ստեղծել: Եւ հանդիպել ես մեր արուեստի շատ մեծերի…

– Ես իմ դերասանական կենսագրութիւնը սկսեցի այն ժամանակ, երբ հայաստանեան մթնոլորտում մեր մեծերի ներկայութիւնն էր: Բախտ եմ ունեցել խաղընկեր ու գործընկեր լինել Խորէն Աբրահամեանին, Մհեր Մկրտչեանին, Մետաքսեայ Սիմոնեանին, Բաբկէն Ներսիսեանին, անգամ Գուրգէն Ջանիբեկեանի հետ եմ բեմ բարձրացել… Զարմանալի ու հետաքրքիր մարդիկ էին, ճշմարիտ թատրոնականներ էին: Նրանց հումօրն ուրիշ էր, ուրիշ էր նրանց լրջութիւնը, ուրիշ էին նաեւ նրանց յարաբերութիւնները երիտասարդներիս հետ: Ինչքան խիստ, նոյնքան էլ բարի էին: Ես հիմա ցանկանում եմ նրանց բարութիւնն ու խստութիւնը վերականգնել, որպէսզի հեշտ լինի ստեղծագործելը:

– Եթէ նրանք լինէին, ինչպէ՞ս կը վերաբերուէին այս սերիալային «բումին»:

– Հասկացա… Մեր հասարակութեան 70 տոկոսը սերիալ է նայում, իսկ 90 տոկոսն էլ քննադատում է: Հետաքրքիր վիճակ է: Նախկինում մենք սերիալներ չէինք նկարում, սակայն հեռուստատեսային բեմադրութիւններ կային, որոնք մեծ հաճոյքով նայում էին: Սերիալները, եթէ լաւ են նկարւում, դառնում են մշակոյթի անբաժան մասը, ձեւաւորում են նոր կինոմտածողութիւն: Սերիալները լրացնում են ստեղծագործական քաղցը, շատ դերասաննների հնարաւորութիւն տալիս ստեղծելու ինքնատիպ աշխատանքներ: Երբեմն այնպիսի հատուածներ ես տեսնում, որոնք հիացնում են դերասանական հրաշալի խաղով: Ասեմ, որ յատկապէս Հայաստանում դերասանները մեծագոյն պատասխանատուութեամբ են վերաբերւում իրենց սերիալային դերերին: Ես նկարահանուել եմ այն պատասխանատուութեամբ, ինչ պատասխանատուութեամբ որ գնացել եմ թատրոն կամ գեղարուեստական ֆիլմերի նկարահանումների:

– Եւ ի՞նչ ես կարծում, երկա՞ր կտեւի «սերիալային» գործընթացը:

– Քանի դեռ կայ լսարան, քանի դեռ նրանց անհրաժեշտութիւնը զգացւում է: Եթէ թատրոններում շատ լինեն հետաքրքիր բեմադրութիւնները, եթէ հանդիսատեսը շտապի թատրոն, գուցէ պակասի հետաքրքրութիւնը, սակայն կայ մարդկային մի խումբ, սոցիալական մի շերտ, ում համար անհրաժեշտ են սերիալները:

– Այսինքն, քի՞չ են լաւ բեմադրութիւնները:

– Եկ երկուսս էլ ձեւ չանենք, թէ հեծանիւ ենք յայտնագործելու: Թատրոնները ստեղծում են լաւ բեմադրութիւններ, կան լաւ դերակատարումներ, սակայն չկայ այն թատերական մթնոլորտը, որը փոխէր վերաբերմունքը, փոխէր մարդկանց տրամադրութիւնները:

– Գուցէ դրա ժամանա՞կն էլ կը գայ, որովհետեւ հիմա մեծ շրջափոխումների առաջ ենք կանգնած:

– Դէմ չեմ: Իսկապէս այդ ժամանակն էլ կը գայ: Ես այն մարդկանցից չեմ, ովքեր տրտնջում են, բողոքում: Ովքեր ամէն ինչի յոռետեսօրէն են վերաբերւում: Ես ստեղծագործում եմ, իսկ սա նշանակում է, որ հաւատում եմ, լաւատես եմ: Ամենակարեւորն այն է, որ ես ստեղծագործում եմ իմ հայրենիքում, իմ երկրում: Երբ գնում եմ այլ երկրներ, դարձեալ Երեւանի հետ եմ: Երեւանն իմն է, իմ քաղաքն է, Լոս Անջելեսում անգամ ես իմ Երեւանի մէջ եմ:

– Ես քեզ եմ փոխանցում մեր լաւ ցանկութիւնները: Առո´ղջ եղիր:

Զրուցեց Լեւոն Մութաֆեանը

Scroll Up