Իմ կեանքն իմ գեղարուեստն է, գեղարուեստն իմ կեանքն է

«Առաջին անգամ Արարատը տեսայ, երբ 13 տարեկան էի: Կանգնած էի, ու արցունքներս թափւում էին. չէի կարողանում զսպել յուզմունքս: Հասկացայ, որ պէտք է նկարեմ տեսածս, բայց թուղթ չունէի: Ու քանի որ մօտս «Սասունցի Դաւիթ» գիրքն էր, որը ես կարդում էի, որոշեցի այդ գրքի սպիտակ էջերի վրայ նկարել: Այդ գիրքը երկար ժամանակ միշտ ինձ հետ է եղել. արուեստանոցումս է կախուած: Սիդնեյում գտնուող արուեստանոցն էւկալիպտի ծառերով է շրջապատուած, ես շատ եմ սիրում բակում նստել. փորձում եմ բնութիւնը զգալ: Եւ պատկերացրէ՛ք, մի գեղեցիկ առաւօտ նկատում եմ, որ էւկալիպտի ճիւղերն այնպէս են ծռմռուած, որ իսկական Սիսն ու Մասիսն են դարձել: Իմ տեսած Մասիսը ու ճիւղերը համարեա նոյնն էին: Դա շատ զարմանալի էր…»,- աւստրալահայ ճանաչուած նկարիչ Միլանդայ դէ Մոնդը (Գրիգորեան) այս «խոստովանութիւնն» արել է հարցազրոյցներից մէկի ժամանակ:

Այս օրերին ճանաչուած նկարչուհին Հայաստանում է եւ ստեղծում է իր նոր շարքը, որի ցուցադրութիւնը կը կայանայ սեպտեմբերին: Նկարչուհին յոյս յայտնեց, որ իր ժողովուրդը կը գնահատի եւ կը քաջալերի իրեն: «հայերն այսօրիէ թղթակիցն օրերս հանդիպել է նկարչուհուն եւ զրուցել նրա հետ:

միլանդայ դէ Մոնդը (Գրիգորեան) նկարում է 5 տարեկանից: Այս ընթացքում ունեցել է 60-ից աւելի ցուցահանդէսներ աշխարհի տարբեր երկրներում` Ամերիկա, Գերմանիա, Մեծ Բրիտանիա, Հոլանդիայ, Ճապոնիայ եւ այլուր:

– Ծնունդով հայ եմ, երկրով` իրանցի, հպատակութեամբ`  աւստրալացի: Ծնուել եմ Իրանում, իսկ 8 տարեկանից ապրում եմ Աւստրալիայում: Երեք անգամ Իրանի պատանի նկարիչների մրցոյթում արժանացել եմ ոսկէ մեդալի: Ես այդպէս եմ մտել Աւստրալիա: Իսկ Աւստրալիայի կառավարութիւնը հնարաւորութիւն է տուել սովորելու ու կատարելագործուելու:

Դեռ մանուկ հասակից շատ եմ ճամփորդել, ապրել եմ աշխարհի տարբեր քաղաքներում: Ճամփորդելն ինձ շատ բան է սովորեցրել:

-Վերջին անգամ ե՞րբ էք Հայաստան այցելել:

-Երկու տարի Հայաստանում չէի եղել եւ հայրենիքի ծարաւ ունէի: Սփիւքահայն այդպէս է գալիս Հայաստան, որը մի լոյս է նրա համար: Ես կռունկ եմ. գալիս ու գնում եմ:

2006 թուականին Հայաստանի ազգային պատկերասրահում տեղի ունեցաւ իմ աշխատանքների ցուցահանդէսը. ես Պատկերասրահին նուիրեցի իմ աշխատանքներից մէկը, որը կոչւում է «Sevan Reflections»:

– Իսկ ի՞նչ էք «փնտրումէ Հայաստանում:

– Ջերմութիւն, մարդկային ամենասովորական բարութիւն, տաքսու վարորդի ազնիւ եւ հաճելի խօսակցութիւն, Հայաստանի քամին, որը փչում է դէմքիս… ես զգում եմ մի յատուկ, խորը, արմատին կապ ունեցող ապահովութիւն:

Ինձ ռեստորաններում, սրճարաններում չէք տեսնի, կը տեսնէք գրողների, նկարիչների հետ:

– Ձեր աշխատանքները գտնւում են աշխարհի լաւագոյն պատկերասրահներում եւ մասնաւոր հաւաքածուներում: Մի շարք մրցանակների էք արժանացել, Ձեր մասին բազմաթիւ գրքեր են հրատարակուել:

– Իմ աշխատանքները մեծ ճանաչում ու ժողովրդականութիւն են վայելում ամբողջ աշխարհում, ինձ հրաւիրում են մասնակցելու ամենահեղինակաւոր ցուցահանդէսներին: Երկու անգամ Գեօթէ ինստիտուտն ինձ գերմանական կառավարութեան մրցանակ է շնորհել (Scholarship Award): Եւ հէնց այդ ժամանակից սկսուեց իմ կապը Դիւսելդորֆի գեղարուեստի ակադեմիայի պրոֆէսորների հետ:

Առաջին հերթին օտարները ճանաչեցին ինձ: Հպարտ եմ, որ նրանց դուր են գալիս իմ աշխատանքները: Այդ ամէնի շնորհիւ ոչ միայն ինձ են ճանաչում, այլեւ իմ Հայրենիքը: Հայ լինելու համար ամենակարեւորը լեզուն չէ, այլ զգացածը: Կարող ես օտար լեզուով խօսել, կարեւորը, որ քո ներքինը հայկական լինի: Ես հիմա իմ հայ լինելն ապացուցելու կարիք չունեմ, քանի որ ամէն տեղ գրւում է, որ հայ եմ:

Ցանկութիւնս է, որ իմ կենսագրական-նկարչական ռետրոսպեկտիւը լինի Հայաստանում: Իմ փափագն է, որ պապերիս հողում ես իմ յուշերն ունենամ, կարողանամ իմ ժողովրդին փոխանցել իմ «տեսիլքներըէ:

-Իսկ ո՞վ է Ձեր կողքին կանգնած ու աջակցում Ձեզ: 

– Գերմանացի ամուսինս` Պիտեր դէ Մոնդը, ով նաեւ իմ մենեջերն է: Բայց ամենակարեւորը` առաջին մարդն է, ով իմ կողքին կանգնած է միշտ: Նա պաշտօնեայ է, միաժամանակ հասկացող, գեղարուեստը պաշտող, մշակութային մարդ, ով քաջալերում է իր հայ կնոջը, հասկանում նրա ցանկութիւնները, օգնում, որ նա շարունակի հայ մնալ:

-Շատ էք ճամփորդել, տարբեր մշակոյթների հետ էք առնչուել: Հետաքրքիր է` ի՞նչ էք սովորել եւ ի՞նչ էք վերցրել:

-Ամենառաջինը` սէրը: Առանց սիրոյ ամէն ինչ ունայն է: Սէրը մարդու, ընտանիքի, երկրի, կեանքի հանդէպ: Կարեւոր է կեանքի հանդէպ սէրը. ես իսկապէս սիրահարուած եմ կեանքին: Չկարծէք, թէ դժուար օրեր չեմ ունեցել. տեսել եմ դժուարութիւններ, հիւանդութիւններ, մօրս մահն ամենամեծ վիշտն էր: Բայց, անկախ ամէն ինչից, շատ կարեւոր է կեանքի հանդէպ հաւատ, վստահութիւն ունենալ եւ ստանալ նաեւ կեանքի վստահութիւնը, որոնք զանազան գոյներ, ձեւեր, կոմպոզիցիաներ են: Նայելով իմ մէջ` ես դրանք տեսնում եմ:

Ես եղել եմ ռէալիստ, իմպրեսիոնիստ, էքսպրեսիոնիստ: Այդ ամէնը վաղուց անցեալում է մնացել, ազատուել եմ այդ ոճերից ու վերջին 20 տարին աբստրակտ նկարչուհի եմ ու չեմ կարծում, որ երբեւէ դուրս կը գամ այդ ոճից:

-Նաեւ պերֆորմանսներ (Performance Art)` նկարչական բեմադրութիւններ էք անում, կը պատմէ՞ք այդ մասին:

– Ես միշտ հետաքրքրուել եմ երաժշտութեամբ, նաեւ պարել եմ.  փորձեցի միախառնել  նկարչութիւնը, պարը եւ երաժշտութիւնը, որոնք գեղարուեստի եռանկիւնի են կազմում: Իմ պերֆորմանսները ներկայացրել եմ Աւստրալիայում, Ճապոնիայում Գերմանիայում եւ Հայաստանում ` համագործակցելով պրոֆէսիոնալ պարողների ու երաժիշտների հետ:

-Իսկ ովքե՞ր են այն մարդիկ, ովքեր կարեւոր դեր են ունեցել Ձեր կեանքում:

-Հայ նկարիչներից Գրիգոր Խանջեանը, Քրիստիան Բեռնարդը, ով սրտի առաջին փոխպատուասումն է արել. վերջինիս հետ ծանօթացել եմ 12 տարեկան հասակում: 17 տարեկանում ծանօթացել եմ Աւստրալիայի ամենայայտնի գրողի` Ջուդիթ Վռայթի (Judith Wright) հետ, ով ինձ շատ բան է սովորեցրել, ծանօթացրել է Աւստրալիայի գրողների հետ:

Աշխատել եմ Մարգարետ Վուդվարդի (Margaret Woodward) հետ, ով յայտնի գեղարուեստագէտ էր: Վարպետութեան դասեր եմ ստացել Ջոզեֆ Բուսի (Joseph Beuys) ամենայայտնի ուսանող Բարբարայ Հէյնիշից (Barbara Heinisch):

Մտերիմ եմ եղել Աւստրալիայի հայկական գաղութի ամենայայտնի մարդկանց` Արշակ եւ Սոֆի Գօլստընների հետ: Արշակ Գօլստընը գեղարուեստի մարդ էր. աւստրալահայ գաղութի հիմքը դրուեց նրա բացած դպրոցով` «գօլստընէ վարժարանով: Շուտով վարժարանի հետ սկսելու ենք համագործակցել.  ցանկանում եմ երիտասարդներին հաղորդել իմ փորձառութիւնը, եւ որ նրանք կարողանան ճանաչել իմ գեղարուեստը:

Մենք ինչքան մեծանում ենք, այնքան կռանում ենք` ճիշտ ծառերի պէս. ինչքան ծառը մեծանում է, այնքան կռանում է, եւ ճիւղերը դիպչում են հողին: Ես նոյնպէս գնալով կռանում եմ, դիպչում իմ հողին, իմ արմատներին, որ իմ ժողովուրդը լաւ ճանաչի եւ հասկանայ իմ սիրտը:

-Ձեր նկարիների միջոցո՞վ…

-Ես յուսով եմ…

Երկու տեսակ մարդ կայ. մարդ, ով նայում եւ դատում է իր աչքերով, եւ մարդ, ով նայում եւ դատում է իր սրտով:

Ես նայում եմ  սրտով, դրա համար ես գեղարուեստի մարդ եմ, եւ իմ ստեղծագործութիւնները ճանաչուած են: Ես միշտ ազնիւ եմ եղել ինքս իմ հանդէպ: Իմ նկարն առաջին հերթին պէտք է ի՛նձ գրաւի: Եթէ ինձ չգրաւեց, ապա ուրիշին չի կարող գրաւել:

Դրանք են իմ լոյսը, կամուրջը: Ես օրը 24 ժամ երկխօսութեան մէջ եմ ինքս ինձ հետ: Ամէն ինչ, ամէն պահն ինձ համար մի բան է ստեղծում. ոչինչ չի վրիպում իմ աչքից: Ես ամէն ինչ փորձում եմ հասկանալ, երբեք չեմ քննադատում ու քննադատութիւն չեմ սիրում: Ամէն մարդ իր կեանքի ընթացքում փորձում է, եւ այդ փորձը դառնում է կեանքի սէրը:

– Այդ փորձը կարո՞ղ է նաեւ նկար դառնալ:

– Ես չեմ կարղ բնութագրել. չեմ կարող նաեւ բացատրել: Նկարչութիւնը, ինչպէս եւ երաժշտութիւնը, չեն բացատրում. այն հասկանում են:

Իսկ հասկացողութիւնը գալիս է զգացածից. եթէ զգաս, կը հասկանաս:

Ին՞չ է ռէալիզմը. աւելի հեշտ չէ՞ վերցնել տեսախցիկն ու նկարել, ասենք, ծառ կամ մարդու դէմք: Բայց չէ՞ որ ծառն արդէն Աստուած է ստեղծել, հողի, շնչի միջոցով: Տիեզերքն արդէն յօրինուած է, եւ ես միայն նոր բան կարող եմ յօրինել: Իսկ տիեզերքը կարող եմ տեսնել ու հաճոյք ստանալ: Տիեզերքը սովորեցրել է` ինչպէս մօտենալ իրեն:

Մօտենում եմ տիեզերքին… գեղարուեստի ճանապարհով, որը ո՛չ սկիզբ ունի, ո՛չ վերջ: Ինչպէս եւ մարդը. ոչ ոք չի կարող ասել` որտեղից է սկսւում մարդը եւ որտեղ է վերջանում: Ոչ ոք չի կարող ասել` ինչպէս է առաջացել մարդը, որն է նրա սկիզբն ու վերջը: Ոչ ոք չի կարող ասել, թէ ինչպէս է կատարւում Աստծոյ միստիկ աշխատանքը, ոչ ոք չի կարող թափանցել դրա մէջ: Ստեղծագործութիւնն էլ մարդու նման է:

-Իսկ ստեղծագործութիւնները ազգութիւն ճանաչու՞մ են:

-Պիկասոն ֆրանսիացի կամ իսպանացի չէ.նրա  ստեղծագործութիւններն ազգութիւն չեն ճանաչում:

Իւրաքանչիւր մարդ ունի իր առաքելութիւնը, որ ստեղծի մի բան, որը կը դառայ մէկ ուրիշի սկիզբը: Ես գեղարուեստի միայն մէկ ճիւղն եմ: Գեղարուեստը ատոմի նման է, այն էներգիայ է: Դեգան ասել է. «Ապրեցի 92 տարի եւ միայն ստեղծեցի մի մասը»: Ինձանից յետոյ մէկ այլ նկարիչ, կը շարունակի այս ամէնն ու մէկ այլ տեղ կը տանի: Ամէն ինչ յաջորդական փուլերով է զարգանում, ինչպէս որ դպրոցներն են յաջորդել մէկը միւսին: Ունեցել ենք Սեզան, Պիկասոյ. մենք բոլորս միեւնոյն եկեղեցու ճգնաւորներն ենք:

– Իսկ ի՞նչ են տալիս Ձեր աշխատանքները մարդկանց:

– Իմ աշխատանքները մարդկանց տալիս են ուրախութիւն, հաւատ, սէր, դրական յոյզեր, յոյս եւ համարձակութիւն: Համարձակութիւն ոչ բոլոր նկարիչներն ունեն: Ամէն գեղարուեստի մարդ համարձակ չէ: Իմ մէջ համարձակութիւնը ես «Լսում» եմ ամէն օր. դեռ փոքրուց այդ ձայնն ինձ հետ է, այդ է պատճառը, որ գիտեմ, թէ ինչ եմ անում:

– Տիկի՛ն Միլանդայ, պատմէ՛ք Ձեր ներկապնակի մասին:

– Շատերն են խօսել իմ գոյների մասին: Կարծում են, որ իմ ներկապնակում զանազան գոյներ կան: Կարող է զարմանալի թուալ, բայց ես աշխատում եմ 3 գոյնով` սեւ, սպիտակ, կարմիր, որոնք դառնում են 1000 գոյն ու երանգ, որն ամենադժուարն է:

Իսկական նկարիչը նա է, ով քիչ գոյներ օգտագործելով` կարողանում է ստանալ աշխարհի բոլոր գոյները: Իմ գոյներն ունեն իրենց ուժը, զգացմունքները եւ, միահիւսուելով իրար, երկխօսութեան մէջ են մտնում:

– Իսկ ինչպէս են ծնւում Ձեր ստեղծագործութիւնները:

– Ես աշխատում եմ շաբաթուայ 7 օրերը, ես հանգիստ չունեմ: Երբ ստեղծագործում եմ, ես չեմ «ապրումէ, ես վերանում եմ իմ մարմնից, ընթացքում տեսնում եմ, որ նկարն իմ աչքի առաջ պատկեր դարձաւ: Թողնում եմ այն իմ արուեստանոցում եւ դուրս եմ գալիս. փորձում եմ հեռանալ այդ ամէնից: Եթէ յաջորդ օրն այդ նկարը խօսեց ինձ հետ, այն դառնում է իմ լաւագոյն նկարը, որն ընդունւում է առաջին հերթին իմ կողմից: Իսկ այն գործերը, որոնք չեմ հաւանում, այրում եմ: Այրելուց առաջ լուսանկարում եմ, որ մնայ ինձ մօտ միայն այդ նկարի յիշողութիւնը:

– Յիշողութիւնը թանկ բան է, հետաքրքիր է` որտեղի՞ց են Ձեր արմատները:

-Իմ նախնիները Թեհրանից եւ Ջուղայից են: Իմ ազգականներից շատերը արուեստի մարդիկ են:

Վիգէն Տէրտէրեանն մայրիկիս հօրաքրջ տղան է: Ցաւօք, Հայաստանը Վիգէնին չգնահատեց: Բայց նա Իրանում առաջին ջազ երգողն էր, ով փոխեց իրանական երաժշտութիւնը եւ մտցրեց նոր ոճ, որը դարձաւ ժամանակակից երգերի հիմքը: Նիկոլ Ալուանդին` մայրիկիս հօրեղբայրը, Իրանի առաջին ջազ երաժիշտն էր:

Վիգէնի եղբայրը` Կարօ Տէրտէրեանը, յայտնի գրող է:

Հօրական կողմից մեծ պապս` Սարգիս Գրիգորեանը, Ջուղայում ճանաչուած քանդակագործ էր եւ արհեստանոց ունէր:

Եղբայրս` Ռոնալդ Գրիգորեանը, ով նոյնպէս ապրում է Աւստրալիայում, նորաձեւութեան դիզայներ է:

– Տիկի՛ն Միլանդայ, 2011 թ. դեկտեմբերի 3-11-ը հրաւիրուել էք մասնակցելու Ֆլորենցիայի բիենալէին: Ժամանակակից արուեստի միջազգային ցուցահանդէսին մասնակցելը մեծ պատիւ է իւրաքանչիւր նկարչի համար:

-2011 թուականն սկսուել է ցուցահանդէսներով. փետրուարին ցուցահանդէս ունեցայ Նիցցայում, այժմ Հայաստանում եմ: Հոկտեմբերի 14-28-ը ցուցահանդէս ունեմ Նէապոլում, որից յետոյ իմ աշխատանքները կը ներկայացուեն ամենահեղինակաւոր ստուգատեսին` Ֆլորենցիայի բիենալէին, որը տեղի է ունենալու Fortezza da Basso-ում: Մասնակցելու են աշխարհի 84 երկրի աւելի քան 650 նկարիչ. ցուցադրուելու է աւելի քան 2500 աշխատանք: Ես իմ երկու մեծ աշխատանքներն եմ ներկայացնելու` «Sensorial» եւ «Formation»:

Բիենալեն կազմակերպում է Եւրախորհրդարանը, Իտալիայի կառավարութիւնը, Իտալիայի մշակոյթի նախարարութիւնը, Ֆլորենցիայի քաղաքապետարանը: Իսկ պաշտօնական գործընկերը ՄԱԿ-ն է:

Երբ ինձ մասնակցութեան յայտ էին ուղարկել, հարց էր տրուած, թէ որ երկիրն եմ ցանկանում ներկայացնել. ես պատասխանեցի` Հայաստանը եւ Աւստրալիան: Ես Ֆլօրենցիայում դառնալու եմ Հայաստանի դեսպանը:

Զրուցեց Լուսինէ Աբրահամեանը

 

Scroll Up