«Աստուած իր ընելիքը ըրած է` օրհնած է մե՛զ, մեր հողը՛, կը մնայ, որ մենք պահպանենք զայն, պահպանենք մեր Անկախութիւնը». Հայկազուն եպիսկոպոս Նաճարեան

«Հայրենիքը այն է, որ կը  խօսի հոգիիդ հետ»

ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան մէջ հիւրընկալուած Աւստրալիոյ եւ Նոր Զելանտիոյ հայոց թեմի առաջնորդ, գերաշնորհ տէր Հայկազուն եպիսկոպոս Նաճարեան, «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի Աւստրալիոյ մասնաճիւղի ներկայացուցիչ, ՌԱԿ կեդրոնական վարչութեան անդամ Հայկ Լեփեճեան եւ Աւստրալիոյ հայկական համայնքէն ներս ՀՀ սփիւռքի նախարարի խորհրդական Էդուարդ Դարբինեան  այցելեցին նաեւ «Հայերն այսօր»-ի խմբագրութիւնը, ուր եւ  ծաւալեցաւ  մեր զրոյցը Հայկազուն եպիսկոպոս  Նաճարեանի  հետ:  

Սրբազա՛ն, գիտեմ, որ առաքելութեամբ  եկած էք Հայաստան` մասնակցելու Արցախի մէջ գումարուած Գերագոյն հոգեւոր խորհուրդի ժողովին. կը խնդրեմ ըսէք` այդ  հաւաքը տուա՞ւ սպասուած, ցանկալի արդիւնքներ, հասաւ՞ իր նպատակին:

-Քիչ մը դժուար է ամբողջական իմաստով պատասխանել այդ հարցին, սակայն այս տարի Գերագոյն հոգեւոր խորհուրդի մեր ժողովը (սովորաբար այն տեղի կ’ունենայ Սեպտեմբեր ամսուն` Հայաստանի Անկախութեան տօնին օրերուն) Վեհափառ Հայրապետը որոշած էր, որ գումարուի Սեպտեմբերի սկիզբը, Արցախի մէջ: Ինչպէս կ’երեւի` Վեհափառի մտքին մէջ այն գաղափարը կայ, որ տարբեր առիթներով, տարբեր թեմերու եւ նոյնիսկ տարբեր երկիրներու մէջ գումարուին  մեր ժողովները, որպէսզի կարենանք աւելի մօտէն ծանօթանալ տուեալ թեմերուն, հայկական տարբեր գաղութներուն հետ, եւ անոնք զգան, որ Գերագոյն հոգեւոր խորհուրդը մտահոգուած է իրենց խնդիրներով եթէ ոչ`ամբողջութեամբ, ապա` մասնաւորաբար, ինչպէս օրինակ` Արցախի առնչութեամբ: Մենք ոչ միայն մեր ժողովը գումարեցինք Ստեփանակերտի մէջ, այլեւ առիթ ունեցանք հանդիպելու Արցախի նախագահ Բակօ Սահակեանին, իշխանութեան ներկայացուցիչներուն, վարչապետին, զօրավարներուն, եղանք նաեւ զօրամասերու մէջ: Շուրջ 350 զինուորներ միաբերան կ’ըսէին` օրհնեցէ՛ք, Վեհափա՛ռ Տէր…շատ յուզիչ էր. զրուցեցինք իւրաքանչիւր զինուորի հետ, իմացանք, թէ ով ուրկէ  եկած է ծառայութեան, լսեցինք անոնց կարծիքները, մտորումները, հիացանք անոնց մարտունակութեամբ, հայրենասիրութեամբ ու քաջութեամբ: Զօրամաս այցելելու մեր նպատակն էր ցոյց տալ, որ հայ եկեղեցականը, Կաթողիկոսէն սկսած, իր զինուորին կողքին է: Մենք հպարտութիւն տեսանք մեր զինուորներուն մօտ, վախկոտութեան ո՛չ մէկ նշոյլ. հաճելի էր ատիկա զգալ: Վերջին օրը այնպէս եղաւ, որ առաջին գիծ գացինք, ուր երբեւք ես չէի եղած. ( քանի մը հարիւր մեթրի վրայ թշնամիի դիրքերն էին), տեսանք զինուորին  տեսակ մը չարքաշ կեանքը` խորդուբորդ ճանապարհներ, խրամատային կեանք, որ բնական է, որովհետեւ զինուորական կեանքը շքեղ անկողինն ու փափուկ բարձը չէ. մեր դիրքերը  շատ ամուր, շատ լաւ  պատրաստուած էին, բայց կը նայէի այդ երեխաներուն (կը վախնամ անոնց երիտասարդներ անուանել) ու կը զարմանայի, որ մեր առաջնագիծը, մեր սահմանները այդպէս կորովի անո՛նք` այդ 18,19,20 տարեկան տղաները կը պաշտպանեն: Զօրավարները, հրամանատարները մեզի հաւաստիացուցին, որ այդ տղաները կտրիճներ են, եւ հէ՛նց անոնց նմաններու շնորհիւ, անոնց թափած արեան գինով ապրիլեան քառօրեային կրցանք ետ մղել ազերիներու նախապատրաստուած  յարձակումը, որ զինուորներէն ոեւէ մէկը անգամ իր դիրքերէն չէ նահանջած: Ես տեսայ, որ մեր ռազմական սարքաւորումներն ալ պակաս չեն: Կարելի՛ է վստահիլ Հայոց բանակին, հայու ոգիին, անպարտելի էութեան ու արիութեան:

Սրբազա՛ն,  ո՞րն էր Գերագոյն հոգեւոր ժողովի բուն նպատակը, ի՞նչ խնդիրներ քննարկուեցան:

-Եկեղեցական կառոյցներու եւ թեմերու գործունէութեան առնչուող զեկոյցներ եղան, եկեղեցական կանոնադրութեան լրամշակման ընթացքին վերաբերող խնդիրներ քննարկուեցան: Հարցերէն մէկն ալ այն էր, թէ այս 25 տարիներուն ընթացքին ինչ եղած է  Արցախի մէջ, որուն մասին խօսեցաւ Արցախի հոգեւոր առաջնորդ Պարգեւ Սրբազան: Մենք երբեմն կը լսենք, թէ  մատուռ մը այսինչ տեղը, եկեղեցի մը այնինչ տեղը կառուցուած է, վերանորոգուած, եկեղեցականներու թիւին մասին կը լսենք. շատ հետաքրքիր էր լսել այդ մասին եւ աչքով տեսնել կատարուածը: Ես այն սակաւաթիւ հայերէն եմ, որ խորհրդային տարիներուն դուրսէն եկած եւ իր աչքերով տեսած է Շուշին, ուր ազերիաբնակ մօտ 40.000 ժողովուրդ կար, այցելած եմ այդ մզկիթը, տեսած եմ թանգարանը, տեսած եմ, թէ ինչպէս  այնտեղ կը ներկայացուի իրենց չունեցած մշակոյթը, ձեռքբերումները. հայկականութեան մասին խօսք անգամ չկար: Շուշիի մէջ կային 20-ական թուականներուն այրուած հայկական թաղամասերու մնացորդներ, ուրկէ ազերիները աւերակներէն, հայկական գերեզմանոցներէն կը հանէին այդ խաչքարերը եւ կը նետէին հեռու ճանապարհներու վրայ: Կապոյտ ժամը անոնք դարձուցած էին հանքային ջուրերով լոգանք ընդունելու վայր: Ղարաբաղի մեր ժողովուրդը կրցաւ հերոսացման երթալ Հայաստանի հետ միասին, թօթափեց իր վրայէն ազերիական լուծը, կայացուց ինքնորոշման իրաւունքի իր վճիռը: Հիմա անկախ Արցախը պահելու խնդիր ունինք, որ ունի զանազան դժուարութիւններ: Մենք պէտք է կարենանք պահել ու պահպանել մեր բոլոր ձեռքբերումները, պէտք է փայփայենք մեր անկախութիւնը:

Շրջապատուած ըլլալով  թշնամիներով`    սրտաչափ Հայաստանն ու Արցախը կրնան դիմակայել  ամէն մէկ դժուարութեան` տնտեսական շրջափակման, պատերազմական գործողութիւններու, ամէն տեսակ նեղութիւններու. չէ՞ք կարծեր արդեօք, որ վերջին տարիներուն արցախցիներու վերականգնուած հաւատքի զօրութիւ՛նն է այդ չքնաղ բնաշխարհի անառիկութեան, անպարտելիութեան գրաւականը:

-Անշու՛շտ, հաւատքը  իր մեծ դերը ունի, բայց ինծի կը թուի, որ Արցախի պարագային  ազնուականութեան մնացորդացն է նաեւ գրաւականը: 1400 թուականէն ետք մեր բոլոր իշխանական տուները վերացան, եւ մնացին միայն Ղարաբաղի մելիքութիւններն ու  Պատմական Հայաստանի շարք մը նահանգներու մէջ` Սասունի, Զէյթունի,  քանի գիւղապետեր…եւ երբեք ալ, հետեւաբար, պատահական չէ, որ  1441-ին Մայր Աթոռը Կիլիկիայէն` Սիսէն  էջմիածին տեղափոխուելէ ետք` 1500-ական թուականներուն արդէն իսկ առաջին ազատագրական շարժումը հէ՛նց Ղարաբաղէն սկսաւ. այդ ամէնը կը խօսի այն մասին, որ այնտեղ, ուր ազնուականութիւն շօշափող կայ, արմատները՛ կան ազնուականութեան, մանաւանդ` լեռնային շրջաններուն մէջ, հայն իր անկախութիւնն ու ազատութիւնը կորսնցնելու, զիջելու հետ երբեք չի հաշտուիր, կը պայքարի: Ղարաբաղը իրականութեան մէջ երբեք չէ նուաճուած ազերիներուն կողմէ, պայմանները պարտադրած են, անկախութեան ոգին անոնց մէջ երբեք չէ  մարած…

Կը յիշեմ` 1973 թուականն էր, «Արարատ-73» ֆութպոլային խումբի յաղթարշաւի, վերազարթօնքի տարիներն էին, ես Արցախի հեռաւոր գիւղերէն մէկուն մէջ էի, երկու փոքրիկներու տեսայ, որոնք «Արարատ»-ի ֆութպոլային երգը կ’երգէին, որ կ’արձագանքուէր լեռներուն ու ձորերուն մէջ: Կը մտածես, որ այդ երեխաներու երգին՛ մէջ է միասնականութեան ու յաղթանակի ոգին, եւ, հետեւաբար, հէնց  ատոր` այդ միասնականութեան արձագանքն էր, որ արցախցի՛ն, ժողովուրդը՛ ոտքի կանգնեցաւ, պաշտպանեց իր իրաւունքներն ու յաղթեց: Երբ ժողովուրդը միացեալ է,  յաղթանակ կ’ունենայ ամէն ինչի մէջ: Մենք մեր յոյսը մեր  ուժերուն վրայ պէտք է դնենք. Աստուած իր ընելիքը ըրած է` խելք  տուած, օրհնած է մեզ, մենք ալ մեր ընելիքը պէ՛տք է ընենք, պէտք է կարենանք պահպանել մեր անկախութիւնը,Արցախի անկախութիւնը, մեր սուրբ հողը, պէտք է այնպէս ընենք, որ բարգաւաճի մեր երկիրը:  Ես կ’ուզեմ Սինկափուրի օրինակը բերել, որ ընդամէնը  փոքր կղզի մըն է,   իր սեփական ջուրը անգամ չունի, բան չունի, ամէն ինչ դուրսէն կու գայ, սակայն այդ փոքր կղզին կը կերակրէ իր 3,5 միլիոնէ աւելի ժողովուրդը, եւ, ըստ որում, այդ փոքրիկ կղզին երբեմն կը մեծցնեն ծովի հաշուին, որպէսզի կարենան շէնքեր կառուցել. Սինկափուրի համեմատ մենք հսկայական երկիր ունինք. Դուք  կ’ըսէք, որ անոնք ծով ունին, մենք չունինք… պէտք է ըսեմ, որ խնդիրը ատոր մէջ  չէ, մենք ծրագի՛ր պէտք է ունենանք, տեսլական եւ այդ տեսլականի հիման վրայ մեր հեռանկարները մշակենք, որպէսզի իմանանք, թէ եկող տարիներուն ուր պիտի հասնինք: Այս 25 տարիներու կառուցողական կողմը շատ չեմ տեսներ. անշու՛շտ, եղած են ու կան ձեռքբերումներ, բայց պէտք է մտածենք, թէ ինչպէս կրնանք այդ ձեռքբերումները շատցնել:

Պէտք է դուրսէն եկող հսկայական ներուժը ճիշդ նպատակի համար օգտագործուի, արդիւնաւէտ ըլլայ. հաւատացէ՛ք, դուրսը, մարդիկ տեսնելով արդիւնաւէտութիւնը, իրենք ալ կը հաւատան ու ներդրումներ կ’ընեն: Քրիստոնէական հաւատքին համահունչ պէտք է ապրինք` մոռնալով մեր եսը, անձնասիրութիւնը եւ մեր ներուժը ծառայեցնենք Հայրենիքի բարգաւաճման: Մենք Աստուածընտիր ժողովուրդ ենք. այդ գիտակցութիւնը, իմաստութիւնը դարերու ընթացքին եղծանած է ինչ-որ ձեւով: Կոմիտասը ինչպէ՞ս հայ երգը մաքրեց ամէն տեսակի մոլախոտերէն, իսկ հիմա  տեսէք, թէ ժողովուրդին մեծ մասի մակարդակը որքա՜ն  իջած է եւ կ’երթայ արեւելեան կլկլոցներու ետեւէն. մենք մեր հոգի՛ն, մեր խօսքը՛, մեր երգը պէտք է մաքրենք ամէն տեսակի տիղմէ, օտար, մեր ազգային ինքնութեան խորթ տարրերէն եւ հասկնանք, թէ ով ենք մենք, որն է մեր առաքելութիւնը…

Սրբազա՛ն, Հայաստանի եւ Արցախի պարագային, ըստ Ձեզ, ի՞նչ կը պակսի:

-Իմ կարծիքովս, յատկապէս Արցախի պարագային, կը պակսի ժողովուրդի թուաքանակը. 1973-ին, երբ  ես Շուշի  գացած էի, այնտեղ բնակչութեան թիւը կը հասնէր 40.000-ի, գուցէ եւ` աւելի, իսկ հիմա  այնտեղ 3000-5000 հայ կ’ապրի. ատիկա ինծի համար անընդունելի է. երբ ըլլայ այդ համաձայնութիւնը, պայմաններէն մէկն ալ կ’ըլլայ գաղթականներու վերադարձը, ուստի պէտք է տուները բնակեցուին, քաղաքը պէտք է հնարաւորինս բնակեցուի շատ հայերով: Արցախի մէջ մենք պէտք է առնուազն կէս միլիոն ժողովուրդ ունենանք. 120.000-ով ո՛չ հող, ո՛չ սահման պահել չըլլար: Պէտք է ծրագիր ունենանք, միջոցներ տրամադրենք ընտանիքներուն. կը յիշէք երեւի, որ Արցախի մէջ 500 զոյգ միանգամէն ամուսնացաւ նոյն օրը, անոնց միջոցներ յատկացուցին: Այս մասի՛ն պէտք է մտածել: Պէտք է մտածենք նաեւ եկեղեցւոյ մասին. դժբախտաբար, այս 100 տարիներուն ընթացքին հայ եկեղեցին իր արմատներէն գրեթէ կացինահարուեցաւ, այսինքն`          մեր ունեցած դպրեվանքերու, ճեմարաններու, եկեղեցիներու , եկեղեցականներու թիւը  քիչցաւ. մէկ կողմէն ջարդը, միւս կողմէն` յետագային աթէյիստական հայեացքներու գերիշխանութիւնն ու ժողովուրդի մոլորութիւնը:1915-էն առաջ միայն Արեւմտեան Հայաստանի մէջ մենք 3000-է աւելի եկեղեցականներ  ունեցած ենք, իսկ ներկայ օրերուն Հայաստան-Սփիւռք եկեղեցականներուն թիւը 1000-ի  չի հասնիր: Մենք այսօր հազիւ այնտեղ ենք, ուր պէտք է ըլլանք:

Գերաշնո՛րհ Հայր, Ձեր այցը Հայաստան համընկաւ մեր երկրի Անկախութեան 25-րդ տարեդարձին. ի՞նչ մաղթանք ունիք այդ առիթով:

– 25 տարի անկախ, ազատ երկիր  ունեցած ենք, սակայն մենք վատնելու ժամանակ չունինք: Կը մաղթեմ, որ մեր երկրի բոլոր ոլորտներուն մէջ ժամանակը Ճիշդ օգտագործուի. շատ ասպարէզներու մէջ աշխարհը այսօր այնքա՜ն արագ  առաջ կ’ընթանայ, մենք ալ պէտք է կարենանք, որովհետեւ ունի՛նք այդ ներուժը, ունինք ճշգրիտ գիտութիւններու ասպարէզի մէջ խելացի մասնագէտներ, ուստի պէտք է կարենանք  առաջ երթալ, մեծ քայլեր ընել:

Ծնած էք Հալէպի մէջ, այն Ձեր ծննդավայրն է, ուսանած էք Պէյրութի, Էջմիածինի մէջ, աշխատած տարբեր երկիրներու մէջ. Երկիր մոլորա՛կը  Ձեր եւ բոլորիս մեծ տունն է, իսկ ի՞նչ է Հայրենիքը Ձեզի համար:

-Հայրէիքը հո՛ղն է, ջու՛րն է, մարդի՛կ են, Հայրենիքի զգացողութիւնը ոչ մէկ տեղ  կրնաս ստանալ. երբ Արցախ գացինք, կը թուէր, թէ սարերը կը խօսէին  մարդու  հետ: Աւստալիան շատ գեղեցիկ երկիր է` հրաշալի բնութեամբ, սակայն չի խօսիր  իմ հոգիիս: Հայրենիքը ա՛յն է, որ կը խօսի իր զաւկի հոգիին հետ:

Շնորհակալութիւ՛ն, Սրբազան. քաջալերող եւ յուզիչ էր  Ձեր խօսքր: Աշնանային,տօնական օրերուն բարի վայելում կը մաղթեմ Հայրենիքի մէջ:

Կարինէ Աւագեան

Արցախ

Scroll Up