Թարխանեան ազգանունը, երեւանեան Ծիծեռնակաբերդի եւ պէյրութեան «Թռչնոց բոյն»-ի կապը

Հայաստանէն դուրս աշխարհի մէջ Հայոց ցեղասպանութեան նուիրուած դեռ միակ թանգարանը վերջերս բացուած է Պէյրութի մէջ: Ստեղծուելով Մարիա Եակոբսէնի կողմէ հիմնուած «Թռչնոց բոյն» մանկատան շէնքի հիման վրայ` այն առեղծուածային կապ ունի Երեւանի մէջ դեռ 1965թ. ստեղծուած Ծիծեռնակաբերդի Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու յուշահամալիրին հետ:

Առեղծուածային դիպուածով Երեւանի եւ Լիբանանի մէջ Հայոց վէրքը յիշատակող երկու կառոյցներու հեղինակներու ազգանունները Թարխանեան է: «Արմէնփրէս»­ի հետ զրոյցին լիբանանահայ եղբայրներ Վիգէն եւ Րաֆֆի Թարխանեանները, որոնք օրեր առաջ Սփիւռքի նախարարութեան կողմէ արժանացան պատուոյ շքանշանի, յայտնեցին, որ իրենց համար ալ  այս հարցը հաճելի բացայայտում էր, սակայն երջանկայիշատակ Արթուր Թարխանեանի հետ ուղիղ ազգակցական կապ իրենք դեռ չեն կրցած յայտնաբերել:

Ճարտարապետ եղբայրներու խօսքով, իրենց աշխատանքներուն մասին Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսարանին մէջ տեղեակ էին դեռ տասնհինգ տարի առաջ կաթողիկոսարանին համար կատարած աշխատանքներուն շնորհիւ: «Մինչ թանգարանի ստեղծման առաջարկ ստանալը նախ սկսանք կատարել Անթիլիասի մատուռի վերականգնման աշխատանքները: Այդ աշխատանքէն յետոյ մեզի արդէն առաջարկեցին զբաղիլ թանգարանի ստեղծմամբ: Ի հարկէ, մենք կը փափաքէինք նոր շունչ բերել, սակայն գաղտնիք չէ հոգեւորականներու առաւել պահպանողական աշխարհահայեացքը: Սակայն  յաջողեցանք բարեյաջող համագործակցիլ եկեղեցւոյ հետ, այդ իսկ առումով մատուռին մէջ, որ քարէ կառուցուած շէնք է, որոշեցինք ջահը դնել դուրսը, ներսը` ջուրը եւ աճիւններով շրջապատուած սիւնը: Հետաւաբար ստեղծուեցաւ այնպիսի մթնոլորտ, որ ներս մտնողը ակամայ կը խոնարհի զոհերու յիշատակի պատուին: Այսպիսով, այցելուի մօտ մատուռին մէջ կապ կը ստեղծուի միաժամանակ հողի եւ երկնային յաւերժութեան հետ», ­ ըսաւ Րաֆֆի Թարխանեան: Այս աշխատանքը եղբայրներուն համար կարծես թէ դարձաւ ուղեգիր Մարիա Եակոբսէնի «Թռչնոց բոյնի» թանգարանի ստեղծման համար:

«Րաֆֆին գտաւ, կարծեմ, քսանական թուականներու լուսանկար, ուր պատկերուած էին «Թռչնոց բոյնի» մանկատան երեխաները` գետին նստած, պնակները ձեռքերնուն եւ բոբիկ ու պատռտուած հագուստներով: Վերանորոգելով այդ հին լիբանանեան շէնքը` մուտքին մօտ որոշեցինք դնել որբերու արձանիկները, որոնք այցելուին կարծես ներս կը կանչեն` իմանալու, թէ ուրկէ էին այս որբուկները եւ ինչերու միջով  անցած էին, ­ ըսաւ Վիգէն Թարխանեան: «Երեք տարուան աշխատանքի ընթացքին, մենք այդ որբուկներուն հետ ապրեցանք իրենց ցաւերը, պատմութիւնը: Անկեղծ ըսեմ, դժուար էր, քանի որ շատ  յուզիչ էր, եւ կը փորձէինք հասկնալ, թէ ինչպէս պէտք է այդ զգացումները վերածել նիւթական շէնքի», ­ ընդհատելով եղբօրը` ըսաւ Րաֆֆի Թարխանեան:

Եղբայրներուն խօսքով, իրենք այնպէս  ներգրաւուած էին այս աշխատանքին մէջ, որ այդ երեք տարուան ընթացքին իրենց ընկերութեան աշխատանքները ետ մնացին: «Թանգարանը գէթ հայերուն համար չէ, նուիրուած չէ միայն Հայոց ցեղասպանութեան: Այլ նաեւ աշխարհի բոլոր ցեղասպանութիւններուն, որոնք, ցաւօք, տեղի կ’ունենան նաեւ այսօր: Եթէ հարիւր տարի առաջ աշխարհ համարեայ չէր գիտեր, թէ ինչ կը կատարուէր Թուրքիոյ մէջ, ապա այսօր համացանցի օրօք լուրերը կայծակնային արագութեամբ կը տարածուին, սակայն ատիկա չի խանգարեր նոր ցեղասպանութիւններու իրագործման», ­ ըսաւ Վահէ Թարխանեան:

Եղբայրները պատմեցին, որ թանգարանը բաժնուած է երեք հատուածի: Բուն ցեղասպանութեան պատմութեան հատուածին մէջ ներկայացուած են մեր ազգի ապրած սեւ էջերը: Այստեղ քարտէզներու հետ այցելուն կը հանդիպի հայոց եկեղեցին խորհրդանշող կոտրած զանգի եւ ձայնի կորուստը խորհրդանշող լեզուակի: «Մէկ այլ հատուածի մէջ մանկական ոտնահետքերը կը տանին դէպի այն երկիրները, ուր սփռուեցան ցեղասպանութենէն մազապուրծ եղած երեխաներն ու մեծերը, իսկ թանգարանի երրորդ հատուածին մէջ այցելուն կը ծանօթանայ այն իրողութեան, թէ ինչպէս նոր երկրի լեզուն չիմացող որբերը կրցան ոտքի կանգնիլ, տարրական արհեստներով զբաղիլ, այնուհետեւ զարգանալ մինչեւ եկեղեցւոյ եւ համալսարանի ստեղծումը: Ատոր վառ օրինակն է Սիսի կաթողիկոսարանը եւ Հայկազեան համալսարանը», ­ ըսաւ Վահէ Թարխանեան: Քանի որ թանգարանը կը գտնուէր Պիպլոսի` հնագիտական առումով հարուստ վայրի մը մէջ եւ իր տակ կը պահէ չորս հազար տարուան հնագիտական գանձեր, կառուցապատման ժամանակ ամէն ինչ եղած է նախապէս նուազագոյն միջամտութիւն ունենալու հողի հետ: Եղբայրները նշեցին նաեւ, որ առաջին անգամ Հայաստան այցելած են դեռ 2000թ. : Այս օրուընէ ի վեր իրենց համար ակնառու են զգալի փոփոխութիւններ Երեւանի մէջ, սակայն նշեցին, որ ատիկա դեռ բաւարար չէ: «Մենք պէտք է միասին ձեռք ձեռքի տանք եւ զարգացնենք Երեւանը: Ինչպէս սփիւռքի մէջ  շատ գործեր կ’ընենք, այդպէս ալ կը փափաքէինք մեր այդ փորձը կիրառել նաեւ Հայաստանի մէջ», ­ ըսաւ Րաֆֆի Թարխանեան:

Scroll Up